Strata 6. Sayı Yazı Çağrısı: "Yeni Binyılda Yaşlanma"

Sayı Editörü: Özgür ARUN

Covid-19 salgınının küresel düzeyde etkilerini hep birlikte izlediğimiz bu günlerde bir sorunun yanıtı merak ve ilgiyle bekleniyor: Ne zaman normale dönülecek? Politikacılar tartışıyor, uzmanlar (sık sık fikir değiştirseler de) yanıt vermeye çalışıyorlar. Ancak hala derli toplu biçimde sunulmuş, tatmin edici yanıtlara sahip değiliz.

Bu dönemde birçok kimse salgının toplumları dönüştürücü gücünden söz ediyor. Bilhassa eğitim, çalışma ve iş yaşamı ile sağlık sistemi gibi gündelik yaşamın kendine has yanlarıyla kompartize olduğu birçok farklı alanda beklenmedik gelişmelerin yaşandığı vurgulanıyor. Nitekim birçokları için ilk defa örgün öğretim sınıfın dışında gerçekleşti. Bu deneyim, öğrenciler, öğretmenler ve aileler için derin bir şok yarattı. Oysa uzaktan öğretim 19. yüzyılın sonlarında başlamıştı. Şikago üniversitesi ilk uzaktan dersini 1892’de sunmuştu. Açıköğretim Türkiye’de 1982 yılında kurularak çalışmaya başlamıştı. Uzaktan öğretim sistemiyle yüksek öğrenimde yaklaşık 3 milyon mezun verildi. Benzer dönüşüm, çalışma ve iş yaşamı ile sağlık sisteminde de uzun zaman önce gerçekleşti.

O halde birçok kimsenin normal dediği, Covid-19 salgını süresince mi değişmişti? Pek sayılmaz! Zira toplumlar son 50 yıl zarfında hızla değişiyor, dönüşüyor. Dipten gelen bir dalga, aynı zamanda ekonomik ve sosyal dönüşümün de itici gücü. Son 50 yıl süresince yaratıcı bir yıkımın sonuçları toplumun çeşitli katmanlarında farklı etkilere yol açıyor. Bu dönüşüm toplumsal yaşlanma olarak adlandırılıyor. Yaşlı (65+) nüfusu %7 ile %10 arasındaki toplumlara yaşlı, %10’u aşmış toplumlara ise çok yaşlı toplumlar deniliyor.

Küresel düzeyde refah toplumları olarak sınıflanan ülkeler aynı zamanda çok yaşlı toplumlar. Zenginliklerinin yanı sıra, demokrasileriyle de örnek gösterilen bu toplumlar, geçtiğimiz yüzyılda yaşlandılar. Şimdi, rafine teknolojilerin de kullanıldığı üretken ekonomileriyle kapsayıcı toplum idealinin peşinde koşuyorlar. O ideal, kimsenin geride bırakılmaması prensibine dayanıyor.

Türkiye gibi kalkınma sürecini henüz tamamlayamamış toplumların ise temel meselelerinden birisi, diğerlerinden farklı olarak, yaşlanmak değil. Zenginleşemeden hızla yaşlanmak! Türkiye zenginleşebilmek umuduyla bir yandan yıkıcı kalkınma modelini benimserken diğer yandan hızla yaşlanıyor. Üstelik dünyada tek başına da değil. Şili, Güney Amerika, Brezilya, Meksika, Endonezya, Azerbaycan, İran gibi ülkeler, Türkiye’ye benzer biçimde zenginleşemeden hızla yaşlanıyorlar.

Günümüzde normal olarak adlandırılanları son 50 yıl sürecinde derinden dönüştüren yaşlanma süreci toplumun her bir katmanında farklı etkiler bırakıyor. Bu etkiler basitçe sorunlardan ibaret değil, yaşlanmak, kategorik olarak bir sorun değil. STRATA yaşlanma sayısında, yaşlanmayı basitçe bir sorun olarak değerlendirmeyen, yaşlıları, yaşlılık dönemini, yaşlananları ve yaşlanma sürecini ilişkisel biçimde ele almayı hedefleyen tartışmalara yer açıyor.

Elbette Türkiye’de yaşlanmak harikulade bir serüven olabileceği gibi bir ıstırap da olabilir. Ancak yaşlanmak, bu iki seyir arasında sıkışmış da değil. Türkiye’nin demografik dönüşümünün kilit anlarında birine tanıklık edilen şu dönemde, yaşlanma çalışmaları sahanın tam da kalbinde, toplumsal olana nüksetmiş, yankılanan etkiler sergiliyor. Disiplinlerden yaşlanma alanına ve yaşlanma alanından disiplinlere doğru bakış, bu etkileri kavrayışçı biçimde değerlendirmeyi sağlayabileceği gibi, ilişkisel tartışmaları da zenginleştirebilecek. Bu tartışmaların, aynı zamanda yaşam seyri perspektifinden bahisle, sosyoloji, antropoloji, beşeri/kültürel coğrafya, toplumsal tarih, siyaset bilimi, uluslararası ilişkiler, kamu yönetimi, iletişim bilimleri, yeni medya, gerontoloji, psikoloji, felsefe, edebiyat, iktisat, eğitim bilimleri, şehir planlama, mimarlık, güzel sanatlar ile sanat tarihi gibi farklı disiplin ve alt disiplinlerden yaşlanma çalışmalarına önemli bir katkı sunacağına inanıyoruz.

STRATA yaşlanma sayısında, kuramsal-kavramsal tartışmaların yanında, nitel ve nicel saha çalışmalarının sürecine, deneyimlerine ve bulgularına, hasılı sahanın sesine de kulak vermek istiyoruz. STRATA yaşlanma sayısında aşağıdaki tematik başlıklar etrafında tartışmaları ve değerlendirmeleri bekliyoruz:

15 Kasım 2020’ye kadar özgün makalelerinizi ve çalışmalarınızı gönderebilirsiniz: strata@stratadergi.com

Kitap incelemelerinizi de ayrıca gönderebilirsiniz: stratadergikitapinceleme@gmail.com

Temalar

Demografik dönüşüm sürecinde sosyal politika,

Çalışma hayatı ve istihdam

Yaşlı hakları,

Yaş ayrımcılığı,

Kuşaklararası ilişkiler,

Sosyal güvenlik

Çocukluk, gençlik, ebeveynlik

LGBTI+ yaşlılar ve yaşlanma deneyimleri,

Bakım,

Geronteknoloji

Kapsayıcı tasarım,

Yaş dostu çevreler,

Enformasyon arayışı,

Dulluk,

Erkeklik,

Toplumsal cinsiyet,

Kırsal kalkınma,

Yaşlı göçmenler,

Tek başına yaşlanma,

Yalnızlık,

Yeni medya ve teknoloji,

Eğitim eşitsizlikleri,

Kentte yaşlanma

Psikanaliz,

Gelir dağılımı,

Cinsellik,

Demans/Alzheimer

Din ve inanç,

Etnisite,

Sınıf,

Engellilik,

Mekan,

Yerinde yaşlanma,

Sanat,

Yaşam sonu deneyim,

Kayıp ve yas

Suç,

Aile,

Şiddet,

Zaman kullanımı